TRUMP’IN GRÖNLAND ANLAŞMASININ DETAYLARI NETLEŞİYOR: EGEMENLİK DEVRİ YOK, ASKERÎ VARLIK GENİŞLİYOR
ABD Başkanı Donald Trump’ın “Grönland’da kalıcı güvenlik kontrolü” olarak tanımladığı yeni anlaşmanın kapsamına ilişkin bilgiler netleşmeye başladı. Açıklanan bilgilere göre anlaşma, Grönland’ın ABD’ye katılmasını ya da egemenliğinin Washington’a devredilmesini öngörmüyor; buna karşılık ABD’nin adadaki askerî erişiminin genişletilmesi, yeni askerî tesislerin kurulabilmesi ve Washington’ın Arktik bölgesindeki stratejik varlığının uzun vadeli olarak güvence altına alınması hedefleniyor. Anlaşmanın tam metni henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.
WASHINGTON – ABD[1] Başkanı Donald Trump’ın[2] “Grönland’da[3] kalıcı güvenlik kontrolü” olarak tanımladığı yeni anlaşmanın kapsamına ilişkin bilgiler netleşmeye başladı. Şu ana kadar açıklanan bilgilere göre anlaşma, Grönland’ın ABD’ye katılmasını ya da egemenliğinin Washington’a[4] devredilmesini öngörmüyor. Buna karşılık ABD’nin adadaki askerî erişiminin genişletilmesi, yeni askerî tesislerin kurulabilmesi ve Washington’ın Arktik bölgesindeki stratejik varlığının uzun vadeli olarak güvence altına alınması hedefleniyor.
ABD’nin Askerî Varlığı Genişliyor
Yeni anlaşmanın en önemli başlıklarından biri ABD’nin Grönland’daki askerî varlığı. ABD’li yetkililerin verdiği bilgilere göre Washington, Grönland’da kalıcı erişim, askerî tesis kurma ve askerî uçuş gerçekleştirme haklarına sahip olacak. ABD’nin adadaki askerî varlığı yeni değil. Washington, Danimarka[5] ile 1951’de imzaladığı savunma anlaşması kapsamında uzun süredir Grönland’da askerî faaliyet yürütüyor. ABD ayrıca adanın kuzeybatısındaki Pituffik Uzay Üssü’nü işletiyor. Yeni düzenlemenin ise mevcut çerçeveyi genişletmesi ve Grönland’ı doğrudan anlaşmanın taraflarından biri haline getirmesi bekleniyor. Trump da ABD’nin adada “geniş çaplı bir askerî varlık” oluşturma sürecini başlatacağını açıkladı. Ancak kaç ABD askerinin konuşlandırılacağı, yeni üslerin nerelerde kurulacağı ve mevcut askerî altyapının ne ölçüde genişletileceği henüz belli değil.
Rusya ve Çin’e Karşı Yeni Sınırlama
Anlaşmanın bir diğer önemli boyutunu NATO dışındaki ülkelerin Grönland’daki askerî faaliyetlerinin sınırlandırılması oluşturuyor. ABD’li yetkililere göre NATO üyesi olmayan ülkelerin Grönland’da askerî üs kurmasına veya kalıcı askerî varlık bulundurmasına izin verilmeyecek. Bu düzenlemenin özellikle Washington’ın Arktik bölgesindeki başlıca stratejik rakipleri olarak gördüğü Rusya ve Çin’i hedef aldığı değerlendiriliyor. ABD yönetimi, Grönland’ın Kuzey Amerika savunma hattının önemli parçalarından biri olmaya devam edeceğini ve rakip ülkelerin bölgedeki askerî etkisinin sınırlandırılacağını savunuyor.
Ekonomik Boyut: “Hassas Yatırımlar” Denetimi
Anlaşmanın yalnızca askerî değil, ekonomik bir boyutu da bulunuyor. Trump, ABD’nin rakipleri olarak tanımladığı ülkelerin Washington’ın onayı olmadan Grönland’da “hassas yatırımlar” yapamayacağını ileri sürdü. ABD yönetimi de stratejik sektörlerde rakip ülkelerin yatırımlarını sınırlandıracak mekanizmaların anlaşmada yer aldığını belirtiyor. Ancak Washington’ın Grönland’daki bütün yatırımlar üzerinde genel bir veto yetkisine sahip olacağı henüz doğrulanmış değil. Mevcut bilgilere göre özellikle savunma, altyapı, enerji, teknoloji ve kritik madenler gibi stratejik alanlardaki yatırımların daha sıkı denetime tabi tutulması gündemde.
Bağımsızlık Durumunda Dahi Güvenlik Düzenlemeleri Devam Edecek
Anlaşmanın dikkat çeken hükümlerinden biri de Grönland’ın gelecekte Danimarka’dan bağımsızlığını kazanması durumunda dahi güvenlik düzenlemelerinin devam etmesinin öngörülmesi. Böylece Washington’ın, Grönland’ın siyasi statüsünde gelecekte yaşanabilecek değişikliklerden bağımsız olarak adadaki askerî erişimini uzun vadeli biçimde korumayı amaçladığı belirtiliyor. Bu madde, Grönland’da bağımsızlık tartışmalarının uzun süredir devam etmesi nedeniyle ayrıca önem taşıyor.
Danimarka ve Grönland: “Egemenlik El Değiştirmedi”
Trump anlaşmayı “kalıcı güvenlik kontrolü” olarak tanımlasa da Danimarka ve Grönland yönetimleri, egemenliğin el değiştirmediğinin altını çiziyor. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, anlaşmanın Danimarka Krallığı’nın egemenliğini ve toprak bütünlüğünü koruduğunu, aynı zamanda Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkını tanıdığını belirtti. Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen de anlaşmanın Grönland’ın çıkarlarını ve uluslararası sistemdeki konumunu gözettiğini ifade etti. Bu nedenle Washington ile Kopenhag’ın anlaşmayı tanımlarken kullandığı ifadeler arasında belirgin bir fark bulunuyor. Trump “kalıcı kontrol” vurgusu yaparken, Danimarka yönetimi anlaşmayı Arktik ve Kuzey Atlantik’te ortak güvenliğin güçlendirilmesine yönelik yeni bir işbirliği çerçevesi olarak sunuyor.
1951 Anlaşmasından Farkı Ne?
ABD, Grönland’da İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana askerî varlık bulunduruyor. Danimarka ile 1951’de imzalanan savunma anlaşması da Washington’a adada askerî tesisler kurma ve operasyon yürütme konusunda geniş haklar tanıyor. Yeni anlaşmanın farkı ise mevcut yapının genişletilerek üçlü bir modele dönüştürülmesi ve Grönland’ın doğrudan sürece dahil edilmesi. Yeni çerçeveyle ABD’nin askerî varlığının uzun vadeli olarak güvence altına alınması, NATO dışındaki ülkelerin askerî faaliyetlerinin sınırlandırılması ve Rusya ile Çin’in stratejik sektörlerdeki ekonomik etkisinin azaltılması hedefleniyor.
Grönland’ın Stratejik Önemi
Grönland, Kuzey Amerika ile Avrupa arasındaki konumu nedeniyle Arktik bölgesinde kritik bir stratejik noktada bulunuyor. Ada, erken uyarı sistemleri, füze savunması ve uzay faaliyetleri açısından ABD için önemli bir askerî konuma sahip. Bunun yanı sıra Grönland’ın kritik mineraller ve doğal kaynaklar bakımından taşıdığı potansiyel de Washington’ın bölgeye yönelik ilgisini artırıyor. Arktik’te Rusya ve Çin’in faaliyetlerinin artmasıyla birlikte Grönland, ABD’nin güvenlik politikasında daha merkezi bir konuma yerleşmiş durumda.
Tam Metin Henüz Açıklanmadı
Yeni anlaşmanın kesin hükümlerinin önemli bir bölümü ise henüz bilinmiyor. Grönland’a gönderilecek ABD askerlerinin sayısı, yeni askerî tesislerin konumu ve “hassas yatırımlar” üzerindeki denetimin hangi mekanizmalarla uygulanacağı açıklanmış değil. Danimarka yönetimi, anlaşmanın New York’ta imzalanmasının ardından gerekli parlamenter süreçlerden geçirileceğini belirtiyor. Mevcut bilgiler, ABD’nin Grönland’ın egemenliğini devralmadığını ancak adadaki askerî ve stratejik varlığını önemli ölçüde genişletmeye hazırlandığını gösteriyor. Trump’ın sözünü ettiği “kalıcı kontrolün” hukuki ve fiili sınırları ise anlaşmanın tam metninin yayımlanması ve onay sürecinin tamamlanmasıyla netleşecek.
Kaynaklar: Beyaz Saray açıklamaları, Danimarka Başbakanlığı açıklaması, Grönland Hükümeti açıklaması, Reuters, Bloomberg, AFP, The New York Times, The Wall Street Journal, Politico, BBC, Anadolu Ajansı, Vikipedi.