Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Türkiye’de uzun süredir tartışma konusu olan iş insanı ve sivil toplum temsilcisi Osman Kavala’nın ikinci başvurusunu değerlendirmek üzere yeniden toplandı. Mahkemenin temyiz organı niteliğindeki 17 yargıçlı Büyük Daire, Kavala dosyası için duruşma gerçekleştirdi. BBC Türkçe’nin aktardığı bilgilere göre duruşmanın ardından hemen karar açıklanması beklenmiyor ancak AİHM, bu başvuruyu öncelikli dosyalar arasına aldı. Bu nedenle nihai nitelikteki kararın gecikmeden, önümüzdeki aylarda açıklanması öngörülüyor.
Kavala’nın tutukluluk süreci 2017 yılına dayanıyor. Sivil toplum alanındaki çalışmalarıyla tanınan Kavala, 18 Ekim 2017’de gözaltına alınmış ve 1 Kasım 2017’de tutuklanmıştı. Tutuklamanın merkezinde 2013 yılındaki Gezi Parkı protestoları bulunuyordu. Kavala, 2020 yılında bu davadan beraat etti ve tahliyesine karar verildi. Ancak aynı gün, anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs suçlamasıyla yürütülen başka bir soruşturma kapsamında yeniden gözaltına alındı ve tutuklandı. Bu süreç, hem Türkiye’de hem uluslararası alanda yoğun tartışmalara yol açtı.
AİHM, Kavala’ya ilişkin ilk kararını 10 Aralık 2019’da açıkladı. Mahkeme, Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin özgürlük ve güvenlik hakkını düzenleyen 5. maddesini ve haklara getirilecek kısıtlamaların kötüye kullanılmasını yasaklayan 18. maddesini ihlal ettiğine hükmetti. Kararda, tutuklamaya gerekçe gösterilen şüphenin somut delillerle desteklenmediği, mevcut yasaların Kavala’yı susturmak ve diğer insan hakları savunucularını caydırmak amacıyla kullanıldığı belirtildi. AİHM ayrıca, Sözleşme’nin 46. maddesi uyarınca Türkiye’nin Kavala’nın tutukluluğuna son vermesi ve derhal serbest bırakılmasını sağlamak için gerekli adımları atması gerektiğini vurguladı.
Türkiye’nin bu kararı uygulamaması üzerine Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, süreci denetlemek amacıyla dosyayı yeniden AİHM’ye taşıdı. Mahkeme, 11 Temmuz 2022’de verdiği kararda, Sözleşme’nin 46. maddesinin birinci fıkrasının ihlal edildiğine hükmetti ve taraf devletlerin AİHM kararlarına uyma yükümlülüğünü hatırlattı. Bu karar, Kavala dosyasının uluslararası hukuk açısından önemini daha da artırdı.
Bugün Büyük Daire’de görülen ikinci başvuru, Kavala’nın tutukluluğunun devamına ilişkin yeni ihlal iddialarını içeriyor. AİHM’nin vereceği karar, hem Türkiye’nin Avrupa Konseyi ile ilişkileri hem de Kavala’nın hukuki durumu açısından belirleyici olacak. Sürecin seyri, Türkiye’nin uluslararası yükümlülükleri çerçevesinde yakından izleniyor.
Kaynaklar:
BBC Türkçe, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi karar arşivi, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi açıklamaları
Cumhuriyet, AİHM Büyük Dairesi, Osman Kavala için toplanıyor.