ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı askeri operasyonların 39. gününde, çatışmaların şiddeti artarak devam ediyor. İsrail’in İran’ın stratejik Güney Pars petrokimya tesisine düzenlediği saldırı, bölge ekonomisini hedef alırken, ABD-İsrail ortak güçleri Irak’ta Haşdi Şabi mevzilerini vurdu. Başkent Tahran’da bir sinagogun vurulması ve sivil kayıpların artması dikkat çekerken, ABD Başkanı Trump’ın ültimatomu ve İran’ın “insan zinciri” ile misilleme hazırlığı gerilimi tırmandırıyor. Lübnan ve İran’daki can kayıpları bilançosu ağırlaşırken, Suudi Arabistan-Bahreyn arasındaki stratejik Kral Fehd Köprüsü tedbir amaçlı trafiğe kapatıldı.
ARKA PLAN
Stratejik Enerji Savaşı ve Ekonomik Yıkım
Savaşın 39. gününde cephe, doğrudan İran’ın ekonomik hayatiyetini hedef alan bir boyuta taşındı. İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, 6 Nisan 2026’da yaptığı açıklamada, İsrail’in Buşehr Eyaleti’ndeki Asaluyeh kentinde bulunan Güney Pars petrokimya tesisini vurduğunu doğruladı . Bu tesis, dünyanın en büyük doğal gaz sahasının İran tarafında yer almakta olup ülkenin enerji gelirinin ve iç tüketiminin bel kemiğini oluşturuyor. Analistler, bu saldırının İran’ın petrokimya ihracatının yaklaşık %85’ini felç ederek milyarlarca dolarlık bir ekonomik darbe vurmayı hedeflediğini belirtiyor. İsrail’in daha önce 4 Nisan’da Mahşehr Petrokimya Özel Ekonomi Bölgesi’ne düzenlediği saldırıda 5 kişi hayatını kaybetmişti .
Irak ve Lübnan’da Vekil Güçlere Darbe
Çatışmalar sadece İran sınırlarıyla kısıtlı kalmıyor. ABD-İsrail ortak güçleri, Irak’ın batısındaki Enbar kentinde, İran destekli Şii milis gücü Haşdi Şabi’nin (Halk Seferberlik Güçleri) mevzilerine yönelik 7 hava saldırısı düzenledi. Saldırılarda maddi hasar oluşurken, can kaybı yaşanmadığı bildirildi . Ayrıca Lübnan cephesinde İsrail, Hizbullah hedeflerine yönelik saldırılarını şiddetlendirdi. Özellikle 6 Nisan’da Beyrut’un güney banliyösü Dahiye bölgesine düzenlenen saldırıda, resmi rakamlara göre 1’i çocuk 5 kişi hayatını kaybetti, 8’i çocuk 52 kişi yaralandı. Lübnan Sağlık Bakanlığı, İsrail’in 2 Mart’ta başlattığı saldırılardan 6 Nisan’a kadar geçen sürede ülkede 1.497 kişinin öldüğünü duyurdu. Daha önceki verilerde ise ölü sayısının 1.461 olduğu ve bunlardan 129’unun çocuk, 97’sinin kadın olduğu belirtilmişti .
Siviller ve Altyapıya Yönelik Saldırılar (Savaş Suçu Tartışmaları)
Sivil kayıplar ve altyapı tahribatı endişe verici boyutlara ulaştı. İran Meclisi İmar Komisyonu Sözcüsü Abdulcelal İyri, 28 Şubat’tan bu yana 91 binden fazla konut ve ticari birimin hasar gördüğünü, bunlardan 70 binden fazlasının tamamen yeniden inşa edilmesi gerektiğini açıkladı. İran hükümeti, hasar gören sivil yapılar için metrekare başına 170 ila 187 dolar arasında değişen hibe destekleri açıkladı. En dikkat çekici gelişme ise başkent Tahran’da yaşandı. Mehr Haber Ajansı’nın haberine göre, ABD-İsrail’in düzenlediği bir hava saldırısında bir sinagogun bulunduğu sivil yerleşim birimi hedef alındı; saldırıda sinagogun duvarlarının yıkıldığı ve müştemilatının tahrip olduğu bildirildi . Bu durum, sivil dini mekanların hedef alınması nedeniyle uluslararası hukukta savaş suçu tartışmalarını alevlendirdi.
Diplomasi ve Tehditler (Trump’ın Ültimatomu)
Diplomatik cephede ise ABD Başkanı Donald Trump, tehdit dilini sertleştiriyor. Trump, İran’a Hürmüz Boğazı’nı yeniden açması için 7 Nisan Salı gecesine kadar süre verdiğini yineleyerek, “Tüm ülke tek bir gecede yok edilebilir ve bu gece yarın gece olabilir” ifadelerini kullandı . İran’ın ateşkes teklifini reddetmesi durumunda enerji santralleri ve köprüler dahil tüm altyapının “tamamen yıkılacağı” tehdidinde bulundu . Öte yandan İran, nükleer tesislerini ve enerji santrallerini olası saldırılara karşı korumak için sembolik bir eylem planladı. İran Gençlik ve Spor Bakan Yardımcısı Alireza Rahimi, ülke genelindeki elektrik santralleri çevresinde “insan zinciri” oluşturulması çağrısında bulunarak, halkı “savaş suçuna” dikkat çekmeye davet etti .
Bölgesel Yansımalar ve Güvenlik Önlemleri
Gerilim komşu ülkelere de sıçradı. Suudi Arabistan ve Bahreyn’i birbirine bağlayan stratejik öneme sahip 25 kilometrelik Kral Fehd Köprüsü, “bölgesel güvenlik uyarıları” gerekçe gösterilerek tedbir amaçlı trafiğe kapatıldı. Bu karar, Suudi Arabistan Savunma Bakanlığı’nın Şarkiye bölgesinde 11 balistik füzenin engellendiğini ve enerji tesisleri yakınına parçalar düştüğünü açıklamasının ardından geldi .
Kaynaklar: Cumhuriyet, Sputnik Türkiye, Xinhua, JIJI Press / The Nation, Anadolu Ajansı, News.com.au / Al Jazeera, Haaretz, Arab Times