Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK), Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilere silahlı refakat edilmesini teşvik eden ve İran’ın saldırılarını durdurmasını talep eden karar tasarısını, Rusya ve Çin’in veto hakkını kullanması nedeniyle kabul edemedi; oylamada 11 ülke “evet” derken, iki daimi üyenin “hayır” oyu kararın önündeki engeli oluşturdu.
7 Nisan 2026, New York – Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde bugün yapılan oylamada, Basra Körfezi’ndeki stratejik su yolunun güvenliğini sağlamayı amaçlayan bir karar tasarısı, Rusya ve Çin’in veto oyları nedeniyle başarısızlığa uğradı. Bahreyn tarafından sunulan ve Körfez Arap Ülkeleri İşbirliği Konseyi (GCC) üyeleri ile Ürdün tarafından desteklenen tasarı, 15 üyeli konseyde 11 “evet” oyu almasına rağmen, veto yetkisine sahip daimi üyeler Rusya ve Çin’in karşı oyu ile engellendi. Oylamada Pakistan ve Kolombiya çekimser kalırken, tasarı lehinde oy kullanan ülkeler arasında ABD, İngiltere, Fransa ve müttefikleri yer aldı.
Karar tasarısının reddedilmesi, İran’ın 28 Şubat 2026’da başlayan çatışmaların ardından bölgede seyrüseferi fiilen durdurmasının ardından gelen en önemli diplomatik hamlelerden biriydi. Dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu hayati geçit üzerindeki abluka, küresel enerji fiyatlarında artışa ve tedarik zincirinde aksamalara yol açtı.
Metnin son halinde, başlangıçtaki sert ifadelerden büyük ölçüde geri adım atıldı. İlk taslak, BM Şartı’nın 7. Bölümü’ne atıfta bulunarak üye ülkelere “gerekli tüm araçları” kullanma yetkisi vermeyi öngörüyordu. Ancak, başta Rusya, Çin ve Fransa olmak üzere daimi üyelerin itirazları üzerine bu yetki metinden çıkarıldı. Oylanan nihai belge, devletleri yalnızca “koşullarla orantılı savunma amaçlı çabaları koordine etmeye” teşvik ediyor ve ticari gemilere refakat edilmesini düzenliyordu. Bununla birlikte, belgede İran’dan “sivil gemilere yönelik saldırıları derhal durdurması” talep ediliyor ve tırmanışın önlenmesi çağrısında bulunuluyordu.
Tepkiler ve Gerekçeler
Oylama sonrası konseye hitap eden Rusya’nın BM Daimi Temsilcisi Vasiliy Nebenzya, Moskova’nın “uluslararası hukuk, uluslararası deniz hukuku ve barış çabaları açısından tehlikeli bir emsal oluşturacak” bir metni destekleyemeyeceğini söyledi. Nebenzya, tasarının amacının “saldırgan eylemlerin sürdürülmesi için kart-blanş vermek” olduğunu ve bunun bölgedeki tüm müzakere olasılıklarını riske atacağını vurguladı. Benzer şekilde, Çin’in BM Daimi Temsilcisi Büyükelçi Fu Cong de daha önce yaptığı açıklamada, yetki verilmesinin “yasadışı güç kullanımını meşrulaştırmak” anlamına geleceğini ve durumu daha da tırmandıracağını belirterek Çin’in şiddet içermeyen çözüm ve diplomasiden yana olduğunu ifade etmişti.
Öte yandan, oturuma başkanlık eden Bahreyn Dışişleri Bakanı Abdullatif bin Rashid Al Zayani, vetoyu sert bir dille eleştirdi. Al Zayani, konseyin bu başarısızlığının “dünyanın geri kalanı için ciddi sonuçlar doğuracağını” ve Güvenlik Konseyi’nin “güvenilirliğini riske attığını” söyledi. Tasarının, İran’ın “düşmanca davranış kalıbına” karşı ciddi bir yanıt olduğunu savunan Bakan, bu tür hayati su yollarının bir baskı aracı olarak kullanılmasına izin verilmesinin dünyayı “ormana” çevireceği uyarısında bulundu.
ARKA PLAN
Bu diplomatik çıkmaz, İran ile ABD-İsrail ekseni arasında artan gerilimlerin ortasında yaşanıyor. Geçen ay BMGK’da, İran’ın komşularına yönelik saldırılarını kınayan ve Hindistan’ın da aralarında bulunduğu 135 ülkenin eş-sponsor olduğu bir karar kabul edilmişti; o zaman Rusya ve Çin çekimser kalmış ancak veto etmemişti. Bugünkü veto, özellikle eski ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a boğazı açması için verdiği sürenin dolmasına saatler kala, Batılı ülkelerin bölgedeki hareket kabiliyetini kısıtlıyor. Uzmanlar, bu oylamanın uluslararası toplumun İran’ın eylemlerine karşı birleşik bir cephe oluşturmasını engellediğini ve Körfez ülkelerinin kendi güvenlik önlemlerini artırmasına yol açabileceğini belirtiyor.
Kaynaklar: Sputnik Türkiye, Birleşmiş Milletler Haberleri (UN News), Interfax, Deccan Chronicle / PTI, Mathrubhumi English, The Reporter Ethiopia, Koha.net, 新华社 (Xinhua News)