Artan petrol fiyatları nedeniyle dün benzine 57 kuruş, motorine 7,67 lira zam yapılacağı belirtilmişti ancak bu zam iptal edildi. Motorin Doğu ve Güneydoğu’daki bazı illerde dün itibarıyla 80 liranın üzerindeydi. Tartışmalar devam ederken bugün için yeniden zam haberi gündeme geldi: çarşambadan (bugünden) geçerli olmak üzere motorine 7,80 lira, benzine 59 kuruş zam yapılacağı öne sürülüyor. CHP’li iktisatçı Prof. Dr. Yalçın Karatepe, rafineri kârlarında ciddi artış olduğunu belirterek fiyatlara sınırlama getirilmesi gerektiğini vurgularken, CHP Genel Başkan Yardımcısı Deniz Yavuzyılmaz akaryakıttaki KDV’nin yüzde 20’den yüzde 1’e düşürülmesi çağrısında bulundu.
ANKARA, 8 Nisan (Cumhuriyet) – Türkiye’de akaryakıt fiyatlarındaki belirsizlik iki gündür devam ediyor. Dün benzine 57 kuruş, motorine ise 7,67 lira zam yapılacağı yönündeki haberlerin ardından, zamların iptal edildiği öğrenildi. Ancak zamların nasıl iptal edildiğine ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı. Tartışmalar sürerken, bugün için yeniden zam haberi gündeme geldi. Dün öğleden sonra, çarşambadan (bugünden) geçerli olmak üzere motorine 7,80 lira, benzine de 59 kuruş zam yapılacağı haberleri yayıldı.
Dün itibarıyla motorin fiyatları Doğu ve Güneydoğu’daki bazı illerde 80 liranın üzerindeydi. Birçok kentte ise 80 lira sınırında bulunuyordu. Benzin fiyatları ise 63-65 lira civarında seyrediyordu. Motorinde ÖTV’de indirim yapılabilecek alan kalmadığı için eşel mobil sistemi bitmiş durumda. KDV’de de dün sabah itibarıyla bir indirim yapılmadı. İndirim olabilmesi için kararın Resmi Gazete’de yayınlanması gerekiyor.
Rafineri Kârlarında Ciddi Artış Var
CHP Cumhurbaşkanlığı Aday Ofisi Yürütme Kurulu üyesi, iktisatçı Prof. Dr. Yalçın Karatepe, akaryakıtta pompa fiyatlarının belirlenmesi için referans alınan formüle dikkat çekti. “Akdeniz Çanağı” olarak tanımlanan bölgedeki ortalama fiyatın referans alındığını, buna ÖTV, KDV, rafineri ve dağıtım kârının eklendiğini kaydeden Karatepe, motorinde eşel-mobil sisteminin sona erdiğini, KDV’de de değişiklik yapılmadığını dile getirdi.
Karatepe, şu değerlendirmelerde bulundu:
KDV’yi düşürmek için karar yayınlanmadı. Akdeniz Çanağı’nda referans alınan fiyatlar ise yüksek seyrediyor. Buna karşın dünkü zamlar iptal edildi. Vergiye dokunulmadığına göre şöyle yapılmış olabilir: Rafineri çıkış fiyatı ya da dağıtıcı fiyatlarına sınırlama getirilmiş olabilir. Eğer böyle yapılmadıysa da mutlaka yapılması gerekir. Çünkü rafineri kârlarında ciddi artış var. Pompa fiyatlarının yükselmesinin nedeni sadece ham petroldeki artışla ilgili değil. Rafinelerin kâr artışları da var. Rafinerilerin çok para kazandığı bir dönemdeyiz. Bunlara dur denilmiş olabilir.
Bölgesel Tekeller ve KDV Eleştirisi
Karatepe, akaryakıttaki KDV’nin de indirilmesi gerektiğini vurguladı. ÖTV’nin maktu, sabit bir tutar olduğunu buna karşın KDV’nin oransal olarak uygulandığını dile getiren Karatepe, şunları söyledi:
Yüzde 20 KDV alınıyor. Rafineri çıkış fiyatı arttığında KDV miktarı da artıyor. ‘Fiyat piyasada oluşuyor, arz-talep ile dengelenir’ yaklaşımı da doğru bir yaklaşım değil. Rafineri piyasası oligopol bir piyasa. Rafineri sayısı fazla olsa bile bunlar bölgesel tekellerdir. Rekabetin varlığından bahsetmek mümkün değil.
CHP’den KDV’nin Yüzde 1’e Düşürülmesi Çağrısı
CHP Genel Başkan Yardımcısı Deniz Yavuzyılmaz da günlerdir iktidara akaryakıtta KDV’nin indirilmesi için çağrıda bulunuyor. Bu konuda Meclis’e yasa teklifi de sunan Yavuzyılmaz, dünyadaki akaryakıt fiyatlarındaki kriz aşılana kadar akaryakıttaki KDV oranının yüzde 20’den yüzde 1’e düşürülmesi gerektiğini vurguladı. Yavuzyılmaz, böylece zamların pompa fiyatına yansımasının engellenebileceğini belirterek, Cumhurbaşkanı’nın KDV oranını yüzde 40’a kadar yükseltmeye veya yüzde 1’e kadar indirmeye yetkili olduğuna dikkat çekti.
Arka Plan: Akaryakıt Fiyatlarındaki Artışın Nedenleri
Küresel petrol fiyatları, son haftalarda ABD-İran gerilimi ve Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik endişeleri nedeniyle sert bir yükseliş yaşamıştı. Brent petrol, geçtiğimiz dönemde 110 doların üzerine çıkmıştı. Ancak iki ülke arasında ilan edilen iki haftalık ateşkesin ardından petrol fiyatlarında yüzde 13-17 oranında sert düşüşler yaşandı. Brent petrol yüzde 12,6 kayıpla 91,92 dolara, WTI petrol ise yüzde 16,6 düşüşle 94,10 dolara geriledi.
Türkiye’de akaryakıt fiyatları, küresel petrol fiyatlarındaki bu oynaklıktan doğrudan etkileniyor. Ancak uzmanlar, pompa fiyatlarındaki artışın sadece ham petrol fiyatındaki yükselişten kaynaklanmadığını, rafineri kâr marjlarındaki artışın da önemli bir etken olduğunu belirtiyor. Eşel mobil sisteminin sona ermesiyle birlikte, ÖTV’nin otomatik olarak güncellenme mekanizması da devre dışı kalmış durumda.
Tüketiciler, önümüzdeki günlerde akaryakıt fiyatlarına ilişkin gelecek resmi açıklamaları beklerken, muhalefet kanadından vergi indirimi çağrıları giderek yükseliyor. Zamların iptaline ilişkin resmi bir gerekçe açıklanmazken, bugün için gündeme gelen yeni zam haberlerinin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği ise merak konusu.
Kaynak: Cumhuriyet.