ABD Başkanı Donald Trump’ın “NATO’dan çekilebiliriz” açıklamasının yankıları sürerken, İttifak’ın Genel Sekreteri Mark Rutte, bu söylemlerin ardından acil bir ziyaretle Beyaz Saray’a çıktı. Basına kapalı gerçekleştirilen kritik görüşme, ABD ile NATO arasında son dönemde derinleşen gerilimin doruk noktasını oluşturdu. Dış Politika Uzmanı Prof. Dr. Bilal Sambur ise bu gelişmeleri “ABD’nin kendi eliyle kendi hegemonyasını sonlandırdığı tarihi bir dönüm noktası” olarak nitelendirdi.
Trump’ın seçim kampanyalarında sıkça dile getirdiği “NATO’daki müttefikler savunma harcamalarına adil katkı yapmıyor” eleştirisi, başkanlığının ikinci döneminde yerini somut tehditlere bırakmış durumda. Beyaz Saray’da gerçekleşen ve yaklaşık iki saat süren Rutte-Trump görüşmesinin ana gündem maddesi, İttifak’ın mali yük paylaşımı ve stratejik kriz bölgelerinde, özellikle Hürmüz Boğazı’nda, Avrupa müttefiklerinin somut askeri angajman taahhütleri oldu. Görüşmeye ilişkin Beyaz Saray’dan yapılan kısa yazılı açıklamada, “Liderler, NATO’nun gücünü ve caydırıcılığını artıracak adımları ele aldı” ifadesi kullanılırken, Trump’ın çekilme tehdidini doğrudan masaya getirip getirmediği konusunda bilgi paylaşılmadı.
Bu gelişmeleri değerlendiren Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Bilal Sambur, Trump yönetiminin ittifak sistemlerine yönelik izlediği politikanın kasıtlı olduğunu vurguladı. Sambur, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Trump yönetimi, göreve geldiği günden bu yana Amerika Birleşik Devletleri’nin inşa ettiği ittifak ağını bilinçli bir şekilde sarsmaktadır. Özellikle Başkan Yardımcısı J.D. Vance’in Münih Güvenlik Konferansı’ndaki çıkışının ardından ABD-Avrupa ilişkileri geri dönülemez bir gerilim hattına girmiştir. Trump’ın NATO’dan iki temel beklentisi var: Birincisi, mali yükün eşit paylaşımı. Trump, güvenliğin ‘bedava’ olmadığını savunarak tüm müttefiklerin gayri safi yurtiçi hasılalarının en az yüzde 2’sini savunmaya ayırmasını değil, fiili katkıda eşitliği şart koşuyor. İkincisi ise stratejik destek. Trump yönetimi, İran ile olası bir çatışma senaryosunda ve Hürmüz Boğazı’nın kontrolü konusunda Avrupa’nın doğrudan ABD’nin yanında saf tutmasını bekliyor. Fransa, Almanya ve İngiltere gibi büyük Avrupalı güçlerin bu taleplere mesafeli durması, Trump’ın zihnindeki ‘işlevsiz NATO’ algısını pekiştirmiştir.”
Prof. Dr. Sambur, Trump’ın NATO’dan çekilme tehdidini bir pazarlık aracı olmaktan çıkardığına dikkat çekerek, şöyle devam etti: “Hürmüz Boğazı’ndaki olası bir gerilim küresel ekonomiyi sarstığında, Trump ‘NATO kağıttan kaplandır’ söylemine sığınarak ittifaktan çekilme tehdidini doğrudan kullanmaya başlamıştır. Oysa NATO’dan ayrılmak, Dünya Sağlık Örgütü veya UNESCO gibi kurumlardan çekilmeye benzemez. Bu hamle, Atlantik ötesindeki güvenlik mimarisini ve dolayısıyla tüm küresel düzenin temel taşlarını yerinden oynatmak anlamına gelir. Bugün geldiğimiz noktada NATO, müttefiklerin birbirine güven duymadığı, etkisiz ve işlevsiz bir yapıya evrilmektedir. Amerika, bu politikalarla aslında kendi ayaklarının altındaki zemini kaydırmakta, İran krizi ve Avrupa ile kopan bağlar üzerinden okunduğunda, Amerikan hegemonyasının bizzat kendi eliyle sona erdirildiği tarihi bir dönüm noktasına tanıklık etmekteyiz.”
Uzmanlar, Mark Rutte’nin Beyaz Saray ziyaretinin sembolik bir “yangın söndürme” girişimi olmasına karşın, Trump’ın beklentileri karşılanmadığı takdirde çekilme sürecinin fiili olarak başlayabileceği uyarısında bulunuyor. NATO karargâhından yapılan gayrıresmi açıklamalarda ise, ittifakın “ABD’siz bir caydırma konseptine” hazırlık yaptığı bilgisi sızdırılmıştır. Ancak bu bilgi resmi kaynaklarca teyit edilmemektedir. Yaşanan gelişmeler, Soğuk Savaş sonrası dönemin en büyük transatlantik krizinin yaşandığını ve önümüzdeki haftalarda yapılacak NATO Dışişleri Bakanları Toplantısı’nın bu gerilimin seyri açısından belirleyici olacağını göstermektedir.
Kaynaklar: Sputnik Türkiye, Beyaz Saray Basın Ofisi, Prof. Dr. Bilal Sambur ile özel röportaj, NATO Karargâhı’ndan gayrıresmi brifing notları, Trump’ın Münih Konferansı çıkışları