ABD Başkanı Donald Trump’ın İran ile iki haftalık ateşkesi duyurmasının ardından küresel petrol piyasalarında “savaş primi” hızla eriyor. Brent petrol 92 doların altını görürken, WTI tipi petrolde düşüş yüzde 16,6’ya ulaştı.
New York, 8 Nisan (Reuters/Haber Ajansları) – ABD Başkanı Donald Trump’ın İran ile iki haftalık bir ateşkes anlaşmasına varıldığını açıklamasının ardından küresel petrol fiyatları sert bir düşüş yaşadı. Saat 00:17 itibarıyla, Haziran vadeli Brent petrol fiyatı önceki kapanışa göre yüzde 12,6 oranında değer kaybederek varil başına 91,92 dolara geriledi. Bu düşüş, Brent petrolün 23 Mart’tan bu yana ilk kez 92 doların altına inmesi anlamına geliyor. ABD’nin West Texas Intermediate (WTI) tipi ham petrolünün Mayıs vadeli kontratları ise daha keskin bir düşüşle yüzde 16,6 oranında değer kaybederek 94,10 dolar seviyesine indi.
Trump, 7 Nisan akşamı Truth Social hesabından yaptığı açıklamada, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Ordu Komutanı Mareşal Asım Munir ile yaptığı görüşmelerin ardından İran’a yönelik bombardımanı iki hafta süreyle durdurmayı kabul ettiğini duyurdu. Ateşkesin temel şartı olarak İran’ın Hürmüz Boğazı’nı “tamamen, derhal ve güvenli bir şekilde” uluslararası navigasyona açması gerektiğini belirten Trump, bunun “çift taraflı bir ateşkes” olacağını vurguladı. Ayrıca İran’dan 10 maddelik bir teklif aldıklarını ve bunun müzakere edilebilir bir temel oluşturduğunu ifade etti.
İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi, ateşkesin ardından yaptığı açıklamada, ABD ile müzakerelerin 10 Nisan Cuma günü Pakistan’ın başkenti İslamabad’da başlayacağını duyurdu. İran tarafı, müzakere sürecinin tamamı için iki haftalık bir süre öngördüğünü ve bu süre zarfında ateşkesin geçerli olacağını belirtti. Ancak Tahran yönetimi, ateşkesin geçici olduğunun ve savaşın sona erdiği anlamına gelmediğinin altını çizdi. İran devlet televizyonunda okunan bir bildiride, “Bu savaşın sonu değildir, ancak tüm askeri birlikler Yüksek Lider’in emrine uyarak ateşi kesmelidir” ifadelerine yer verildi.
ARKA PLAN VE ETKİLER
Yaşanan bu sert fiyat düşüşü, piyasaların yaklaşık altı haftadır süren ve Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatları neredeyse tamamen durma noktasına getiren çatışmaların geçici olarak durmasına yönelik artan iyimserliği yansıtıyor. Dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu stratejik su yolunun yeniden gemi trafiğine açılması ihtimali, fiyatlardaki “savaş priminin” büyük ölçüde ortadan kalkmasına yol açtı. Savaş öncesinde varil başına 70 doların altında seyreden New York petrol fiyatları, çatışmaların başlamasıyla birlikte Nisan başında 110 doların üzerine çıkmıştı.
Analistler, iki haftalık ateşkesin piyasalardaki belirsizliği tamamen ortadan kaldırmadığı konusunda uyarıyor. Rapidan Energy Group’un kurucusu ve başkanı Bob McNally, “Piyasa iyi habere can atıyordu, ancak Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılıp açılmayacağını görmek gerekiyor. Asıl mesele bu ve şu ana kadar Washington ile Tahran bu konuda birbirini duymazdan geliyor” değerlendirmesinde bulundu. B. Riley Financial baş piyasa stratejisti Art Hogan ise, hisse senetlerindeki yükseliş ve petroldeki düşüşün “son derece net” bir mesaj verdiğini belirtti: “Yatırımcılar Hürmüz Boğazı’nın açılmasını ve bu çatışmanın geride kalmasını istiyor”.
Uluslararası toplum da ateşkese temkinli destek verdi. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, sözcüsü Stephane Dujarric aracılığıyla yaptığı açıklamada, ABD ve İran arasında iki haftalık ateşkes ilan edilmesini memnuniyetle karşıladığını belirterek, tarafları uluslararası hukuk yükümlülüklerine uymaya ve bölgede kalıcı ve kapsamlı barışın yolunu açmaya çağırdı.
Öte yandan, petrol fiyatlarındaki bu çarpıcı düşüş küresel piyasalarda rahatlama yaratırken, enerji hisseleri satış baskısı altında kaldı. Havayolu şirketlerinin hisseleri ise düşen yakıt maliyetleri beklentisiyle değer kazandı. Uzmanlar, önümüzdeki iki hafta içerisinde İslamabad’da yapılacak müzakerelerden olumlu veya olumsuz bir sinyal gelmesine bağlı olarak petrol fiyatlarında yeni bir oynaklık yaşanabileceğini ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması halinde bile bunun ne ölçüde olacağının ateşkesin kalıcılığına bağlı olduğunu vurguluyor.
Kaynaklar: Reuters, Bloomberg, CNN, AP,新华财经, Sputnik,Sputnik Türkiye, 央视网