Orta Doğu’da 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in ortak saldırısıyla başlayan savaş 38. gününe girerken, Beyaz Saray’dan gelen ültimatomlar ve Tahran’ın boyun eğmeyen duruşu, bölgeyi yeni bir şiddet dalgasının eşiğine getirdi. Pakistan, Mısır ve Türkiye’nin yoğun arabuluculuk çabalarına rağmen, İran yönetimi 6 Nisan 2026 itibarıyla önerilen geçici ateşkesi kesin bir dille reddederek masadan kalktı. ABD Başkanı Donald Trump’ın “Salı gününe kadar Hürmüz açılmazsa, tüm enerji santrallerini vuracağız” tehdidine karşılık Tahran, “Tek taraflı ateşkes değil, garantili kalıcı barış” diyerek misillemeyi göze aldığını ilan etti.
Ne Oldu? Ateşkes Çabaları Çıkmazda
Diplomatik kaynaklardan edinilen bilgiye göre, geçtiğimiz günlerde Pakistanlı arabulucular aracılığıyla iletilen yeni öneri, 45 günlük bir ateşkes ve buna karşılık İran’ın Hürmüz Boğazı’nı ABD ve müttefik gemilerine açmasını öngörüyordu . Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmail Baghaei, devlet haber ajansı IRNA aracılığıyla yaptığı açıklamada bu önerinin “mantıksız ve kabul edilemez” olduğunu belirtti . Baghaei, “ABD ile müzakere etme konusunda çok acı tecrübelerimiz var. Şantaj ve tehdit diline boyun eğmeyeceğiz. Biz kalıcı bir barış istiyoruz; savaşın tekrarlanmayacağına dair garantiler olmadan sadece ‘geçici ateşkes’ safsatayla oyalanmayız” ifadelerini kullandı .
Tahran yönetimi, ateşkesin ön koşulu olarak tüm yaptırımların kaldırılmasını ve imar tazminatlarını da içeren 10 maddelik kendi planını masaya sürdü . Kahire’deki İran diplomatik misyon şefi Mojtaba Ferdousi Pour ise görüşmelere dair umutları tamamen söndürerek, “Sadece bir ateşkesi kabul etmeyeceğiz. Tekrar saldırıya uğramayacağımıza dair garantiler olmadan savaşı ancak bitmiş olarak kabul ederiz” dedi .
Geri Sayım ve Tehditler: Trump’tan Ağır Sözler
ABD Başkanı Donald Trump ise 5 Nisan’da sosyal medya platformu Truth Social’dan yaptığı sert paylaşımlarla gündemi belirledi. Trump, İran liderliğini hedef alarak, “Salı günü İran’da Elektrik Santrali Günü ve Köprü Günü olacak, hepsi bir arada. O lanet boğazı açın sizi deli piçler, yoksa Cehennemde yaşayacaksınız – İZLEYİN DE GÖRÜN!” ifadelerini kullandı . Beyaz Saray’daki basın toplantısında ise tehditlerini somutlaştıran Trump, “Ülkenin tamamı bir gecede yok edilebilir ve o gece yarın gece olabilir” diyerek Salı akşamı (TSİ) saat 03:00’ü nihai hedef olarak işaret etti .
Bu tehditlere en sert yanıt ise İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’tan geldi. Kalibaf, “Savaş suçu işleyerek hiçbir şey kazanamazsınız. Tek gerçek çözüm, İran halkının haklarına saygı duymak ve bu tehlikeli oyuna son vermektir” açıklamasını yaptı . İranlı yetkililer, Trump’ın sivil altyapıyı hedef alma tehdidini uluslararası hukuka aykırı bularak “savaş suçu” olarak nitelendirirken, Dini Lider Danışmanı Ali Ekber Velayati, misillemenin sadece Hürmüz’le sınırlı kalmayacağını, Babülmendep Boğazı’nın da hedef alınabileceğini ima etti .
Cepheden Gelişmeler: Yeni Saldırılar ve Kayıplar
Diplomasi çıkmaza girerken, askeri operasyonlar tüm hızıyla devam etti. İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, İran’ın Aseluye kentindeki South Pars petrokimya tesisine başarılı bir saldırı düzenlendiğini duyurdu. Katz, bu tesisin İran’ın petrokimya üretiminin yaklaşık yüzde 50’sini karşıladığını belirterek, “Demir ve çelik endüstrisini paramparça etmeye devam edeceğiz” dedi . Saldırıda, İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun (IRGC) İstihbarat Şefi Tuğgeneral Macid Hadimi ile yeraltı birimlerinin lideri Esgar Bakıri’nin de aralarında bulunduğu 25’ten fazla kişinin öldüğü doğrulandı .
İran ise misilleme olarak bölgedeki Amerikan varlığına yükleniyor. İran ordusu, Suudi Arabistan’daki El-Harj Amerikan Üssü ve Kuveyt’teki El-Adiri Kampı’na İHA’larla saldırı düzenlendiğini duyurdu. Ayrıca BAE’nin Fuceyre kentindeki bir telekomünikasyon binası ile Kuveyt’teki petrol tesislerinin vurulduğu bildirildi .
Uçak Krizi ve Kurtarma Operasyonu
Savaşın seyrini değiştirebilecek bir diğer kritik gelişme ise 3 Nisan’da İran semalarında düşürülen F-15E savaş uçağıyla ilgili yaşandı. Uçağın ikinci pilotunu kurtarmak için bölgeye giden iki adet MC-130J tipi Amerikan nakliye uçağının “mahsur kalması” sonucu imha edildiği iddia edildi . ABD’li yetkililer uçakların kendi ekipleri tarafından imha edildiğini öne sürerken, İran medyası bu uçakların hava savunması tarafından düşürüldüğünü ve ABD’nin kendi askerlerini bombaladığı yönünde haberler geçti .
Bölgesel ve İnsanî Durum
Lübnan Sağlık Bakanlığı, İsrail’in 2 Mart’tan bu yana düzenlediği saldırılarda en az 1.497 kişinin hayatını kaybettiğini, ölenlerin arasında 130 çocuk ve 101 kadın bulunduğunu açıkladı . İran’da ise Minab kentinde hayatını kaybeden öğrenciler için Tahran’da anma töreni düzenlendi . NetBlocks verilerine göre, savaşın başladığı 28 Şubat’tan bu yana ülkede uygulanan internet kesintisi 38. gününü doldurarak tarihin en uzun millî internet karartması oldu .
ARKA PLAN: ANLAŞMAZLIĞIN KÖKENİ
Bu gerilimin temelinde, ABD’nin 2015 nükleer anlaşmasından (Kapsamlı Ortak Eylem Planı) çekilmesi ve İran’a yönelik “maksimum baskı” politikası yatmaktadır. Süreç, 28 Şubat 2026’da ABD ve İsrail’in ortaklaşa düzenlediği ve eski Dini Lider Ali Hamaney’in ölümüyle sonuçlanan saldırıyla fiili savaşa dönüştü . Uzmanlar, mevcut senaryoda petrol fiyatlarının varil başına 250 doları aşabileceği ve küresel bir ekonomik kriz riski taşıdığı konusunda uyarıyor .
Kaynaklar: Sputnik Türkiye, Arirang News / Reuters, RCI / Radio-Canada / Associated Press, The Hill, GBC Ghana Online, The Jamaica Gleaner / AP, The National Desk, The New Voice of Ukraine / WSJ, KPBS / NPR