ABD’nin eski Savunma Bakan Yardımcısı Chas Freeman, İran’ın Orta Doğu’daki mevcut çatışmadan hem petrol ambargosunun fiilen kalkması hem de Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünün uluslararası toplum tarafından zımnen kabul edilmesi sayesinde “iki büyük stratejik kazanç” elde ettiğini söyledi.
ABD’nin eski Savunma Bakan Yardımcısı ve deneyimli diplomat Chas W. Freeman, 5 Nisan 2026 tarihinde Norveç Güneydoğu Üniversitesi’nden Profesör Glenn Diesen’in YouTube kanalına konuk olarak Orta Doğu’daki mevcut çatışmayı değerlendirdi. Freeman, Tahran’ın devam eden savaş ortamından “belirgin biçimde fayda sağladığını” belirterek İran’ın iki önemli stratejik kazanım elde ettiğini söyledi.
Freeman’a göre İran’ın ilk kazancı, yıllardır uygulanan petrol ihracatı ambargosunun fiilen kalkması oldu. ABD’de yaklaşan ara seçimler nedeniyle akaryakıt fiyatlarının yükselmesinden duyulan endişe ve küresel petrol fiyatlarındaki sert dalgalanma, Washington’un İran petrolüne yönelik yaptırımları uygulamada gevşetmesine yol açtı. Freeman, “Dünya petrol fiyatları ve özellikle ABD’deki benzin fiyatları üzerindeki baskı nedeniyle İran petrolüne yönelik yaptırım ambargosu fiilen kaldırıldı” dedi.
İkinci kazanç ise İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolüne yönelik uluslararası toplumun zımni onayı oldu. Freeman, “İran, Hürmüz Boğazı’nı kontrol etme konusunda dünya toplumunun onayını aldı” diyerek, bu durumun bölgesel jeopolitiği kökten değiştirdiğini vurguladı.
Freeman, Orta Doğu ülkelerinin bu yeni jeopolitik gerçeklik karşısında “barışı korumaya imkân tanıyacak bir tür savunma mekanizması geliştirmekten başka seçeneklerinin kalmadığını” ifade etti. Ona göre bölgedeki güç dengesi, İran’ın elini güçlendiren bu iki gelişme nedeniyle yeniden şekilleniyor.
ARKA PLAN
Chas Freeman, ABD dış politikasında uzun yıllar görev yapmış, Çin ve Orta Doğu üzerine uzmanlığıyla bilinen bir diplomattır. Freeman’ın değerlendirmeleri, özellikle ABD’nin İran’a yönelik yaptırımlarının pratikte gevşediğine dair uluslararası analizlerle örtüşmektedir.
2026 yılı itibarıyla Orta Doğu’da ABD-İsrail ile İran arasında tırmanan çatışmalar, küresel petrol arzını ciddi biçimde etkilemiş, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin kısıtlanması dünya enerji piyasalarında büyük dalgalanmalara yol açmıştır. ABD’de yaklaşan ara seçimler nedeniyle akaryakıt fiyatlarının yükselmesi, Washington’un İran petrolüne yönelik yaptırımları uygulamada gevşetmesine neden olmuştur.
Hürmüz Boğazı, dünya petrolünün yaklaşık üçte birinin geçtiği kritik bir su yolu olduğundan, İran’ın burada artan kontrolü bölgesel jeopolitiği doğrudan etkilemektedir. Freeman’ın değerlendirmesi, İran’ın bu krizden yalnızca zarar görmediğini, aksine stratejik konumunu güçlendirdiğini savunan analizlerin bir parçasıdır.
Kaynaklar: Sputnik Türkiye, Chas Freeman’ın Prof. Glenn Diesen’in YouTube kanalındaki söyleşisi, Sputnik International, RT (Russia Today), Middle East Eye (bağlamsal analizler), Reuters (enerji piyasası değerlendirmeleri)