Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), lira cinsi kredi büyümesini kontrol altına almak amacıyla zorunlu karşılık kurallarında önemli değişikliklere gitti. Deprem bölgesine sağlanan krediler ile esnaf kredilerindeki muafiyetler kaldırılırken, bazı garanti mekanizmaları kapsamındaki krediler için muafiyet genişletildi. Düzenlemeler 28 Mart 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi.
TCMB’den Kredi Büyümesine Sıkı Kontrol
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 27 Mart 2026 tarihinde bankalara gönderdiği yazı ile lira cinsi kredi büyümesini sınırlamaya yönelik yeni adımlar attı. TCMB, Şubat 2023’teki depremlerden etkilenen illere sağlanan kredilerin zorunlu karşılık uygulamasından muafiyetini kaldırdı. Bu, deprem sonrası kredi genişlemesini teşvik etmek amacıyla uygulanan geçici istisnanın sonlandırılması anlamına geliyor.
Bu düzenlemenin yanı sıra, daha önce esnaf kredileri için genişletilen muafiyetler de daraltıldı. Artık bu muafiyet yalnızca küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ) için geçerli olacak. Esnaf kredilerinin kredi büyümesi üzerindeki hızlandırıcı etkisinin azaltılması hedefleniyor.
Yeni Düzenlemelerle Bankaların Yükümlülükleri Artacak
Bu düzenlemeler, 28 Mart 2026 tarihinden itibaren yeni krediler için geçerli olacak. Muafiyetlerin kaldırılması, bankaların kredi hacmini artırmaları durumunda daha fazla zorunlu karşılık tutmaları anlamına gelecek. Bu da kredi genişlemesinin maliyetini artırarak büyüme hızını yavaşlatmayı amaçlıyor. TCMB’nin attığı bu adım, kredi büyümesini dizginlemeye yönelik makroihtiyati bir önlem olarak değerlendiriliyor.
Garanti Mekanizmalarındaki Muafiyet Genişletildi
Bunun yanı sıra, TCMB’nin 27 Mart tarihli ikinci yazısında bazı kredi türlerinde muafiyet kapsamı genişletildi. Hazine destekli kredi garanti mekanizmaları çerçevesinde sağlanan nitelikli krediler de bu kapsama alındı. Özellikle Katılım Finans Kefalet Destek Programı kapsamında kullandırılan krediler için muafiyet alanı genişletildi. Böylece garanti mekanizmalarıyla desteklenen kredilerin maliyet avantajı korunmuş oldu.
Ekonomistler: “Daha Güçlü Bir Adım”
Ekonomi analistleri, özellikle deprem bölgesi ve ticari kredilerdeki muafiyetlerin kaldırılmasının kredi büyümesini sınırlamaya yönelik güçlü bir adım olduğunu belirtiyor. Goldman Sachs analistleri, mart ayı başında yayımladıkları değerlendirmede, mevcut muafiyetlerin kredi genişlemesini “orantısız şekilde artırdığını” ifade etmişti.
TCMB’nin bu düzenlemeleri, bankaların kredi hacmini kontrol altına almak ve makroihtiyati politikaları güçlendirmek amacıyla daha önce uyguladığı sıkılaştırma politikalarının devamı olarak görülüyor.
ARKA PLAN
Şubat 2023 depremlerinin ardından deprem bölgesindeki ekonomik faaliyetleri desteklemek amacıyla kredi muafiyetleri genişletilmişti. Bu muafiyetler, bankaların deprem bölgesine kredi vermesini teşvik etmiş ancak zamanla kredi büyümesini hızlandırıcı bir etki yaratmıştı.
Esnaf kredilerindeki uzun süredir uygulanan geniş muafiyetler, kredi büyümesinin önemli bir bölümünü oluşturmuştu. TCMB, kredi genişlemesini dizginlemek amacıyla bu alanlarda sıkılaştırmaya gitti.
Öte yandan, Hazine destekli kredi garanti mekanizmaları Türkiye’de özellikle KOBİ’lerin finansmana erişiminde kritik rol oynuyor. Bu nedenle TCMB, garanti mekanizmalı kredilerde muafiyeti genişleterek reel sektörün finansmana erişimini korumayı hedefledi.
Kaynaklar: Bloomberg HT, Cumhuriyet, Doviz.com, Ekonomim