ARAB NEWS ANALİZİ: ABD’NİN IRAK’TAN ÇEKİLMESİNİN ARDINDAN TÜRKİYE’NİN KUZEY IRAK’TA ARTAN RÔLÜ TARTIŞILIYOR
Suudi Arabistan merkezli Arab News yazarı Dr. Dania Koleilat Khatib, ABD askerlerinin Irak’tan çekilmesinin ardından bölgedeki güç dengelerinin yeniden şekillendiğini belirterek, dikkatlerin yalnızca İran’ın olası nüfuz artışına çevrildiğini ancak Türkiye’nin üstlenebileceği rôlün yeterince tartışılmadığını yazdı. Khatib’e göre yeni koşullar, Erbil’in Ankara ile ilişkilerini daha da güçlendirmesine yol açabilir.
3 Ekim 2026, Erbil – ABD’nin[1] Irak’taki[2] son askerlerinin çekilmesinin ardından bölgedeki yeni güç dengelerine ilişkin tartışmalar sürerken, Suudi Arabistan[3] merkezli Arab News[4] gazetesinde yayımlanan bir analiz, Türkiye’nin Kuzey Irak’taki olası rôlüne dikkat çekti. Arab News yazarı Dr. Dania Koleilat Khatib[5], “Türkiye Kuzey Irak’ta daha büyük bir rôl üstlenmeye hazırlanıyor” başlıklı yazısında, Amerikan askerlerinin ayrılmasıyla birlikte özellikle Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’nin (IKBY)[6] güvenlik kaygılarının arttığını belirtti.
ABD’nin Çekilmesi Endişe Yarattı
Khatib, Irak Haber Ajansı’nın ABD askerlerinin çekilmesini ülkenin egemenliğinin tamamlanması ve siyasi-ekonomik karar alma bağımsızlığının güçlendirilmesi açısından “tarihî bir dönüm noktası” olarak değerlendirdiğini aktardı. Ancak yazara göre Bağdat ve İran[7] yanlısı gruplar Amerikan askerlerinin ayrılmasını olumlu karşılarken, IKBY’de farklı bir tablo bulunuyor. Khatib, IKBY Başbakanı Mesrur Barzani’nin[8], bölgenin bir savunma sistemi olmaksızın terk edilmesinden duyduğu endişeyi dile getirdiğine dikkat çekti.
Yazar, İran ile IKBY arasındaki ilişkilerin özellikle devam eden savaş sırasında daha gergin hale geldiğini belirterek, İran’ın şubat ayından bu yana bölgeye yönelik 1.000’den fazla füze ve insansız hava aracı saldırısı gerçekleştirdiğini yazdı. Khatib’e göre bu saldırılar hem İranlı Kürt muhalif grupları hem de bölgedeki Amerikan varlığını hedef aldı.
İran, IKBY’ye Şüpheyle Yaklaşıyor
Khatib’e göre İran ile Iraklı Kürtler arasındaki ilişkiler her zaman bugünkü kadar gergin değildi. Yazar, 2003 öncesinde İran’ın Saddam Hüseyin[9] yönetimindeki Baas rejimini ortak tehdit olarak gördüğü Iraklı Kürtlerle işbirliği yaptığını, ancak Baas rejiminin devrilmesinden sonra bu dinamiğin değiştiğini belirtti. Khatib, Irak’ta Şii ağırlıklı ve Tahran’la yakın ilişkiler geliştiren yeni siyasi yapının ortaya çıkmasının ardından İran’ın Kürtlerle işbirliğine duyduğu ihtiyacın azaldığını ifade etti.
Buna karşılık IKBY’nin giderek daha fazla devlet benzeri bir yapı kazanmasının, özerkliğini güçlendirmesinin ve Bağdat’tan bağımsız bölgesel siyasi ve ekonomik ilişkiler geliştirmesinin İran’da kaygı yarattığını savundu. Yazara göre, Tahran’ın özellikle IKBY’nin İsrail’le[10] ilişkilerinden ve Kürt milliyetçiliğinin[11] İran’daki Kürt nüfus üzerinde yaratabileceği etkiden endişe duyduğu belirtiliyor.
Dikkat Çeken “İsrail” İddiası
Khatib yazısında, ABD ve İsrail istihbaratının Irak’ta bulunan İranlı Kürt muhalif gruplarla koordinasyon kurduğu ve bu grupları İran’da karışıklık çıkarılması amacıyla hazırladığı yönündeki haber ve iddialara da yer verdi. Yazar, İsrail kaynaklarına dayandırılan haberlere atıfta bulunarak, Beyaz Saray[12] yetkililerinin söz konusu planı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a[13] bildirdiğini ve Erdoğan’ın ABD Başkanı Donald Trump’ı[14] bundan vazgeçmeye ikna ettiğinin öne sürüldüğünü aktardı.
Khatib’e göre Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan[15], Kürtlerin öncülük edeceği bir iç savaşın teşvik edilmesinin veya İran’ın parçalanmasının bölge açısından tehlikeli sonuçlar yaratabileceği konusunda Washington’ı uyardı.
Türkiye ile IKBY Arasındaki Bağlar
Khatib, İran’ın aksine Türkiye’nin Kuzey Irak ile önemli ekonomik ilişkilere sahip olduğunu vurguladı. Irak’ın Türkiye’nin üçüncü büyük ihracat pazarı olduğuna işaret eden yazar, Irak’ta faaliyet gösteren Türk şirketlerinin önemli bölümünün IKBY bölgesinde bulunduğunu belirtti.
Enerji ilişkilerinin de Ankara-Erbil hattının önemli unsurlarından biri olduğunu belirten Khatib, Türkiye’nin 2023’e kadar tükettiği petrolün yaklaşık yüzde 25’ini Kuzey Irak’tan aldığını yazdı. Khatib, Uluslararası Ticaret Odası’nın[16] IKBY’nin Bağdat’tan bağımsız petrol ihracatına ilişkin kararının ardından bu akışın durduğunu, daha sonra petrol sevkiyatının yeniden başladığını hatırlattı. Yazar ayrıca Hürmüz Boğazı’nın[17] kapalı olduğu mevcut koşullarda Kerkük-Ceyhan boru hattının[18] Irak petrolünün ihracatı açısından kritik bir güzergâh haline geldiğini belirtti.
PKK Faktörü
Khatib’e göre, Ankara açısından Kuzey Irak’la ilişkilerin diğer önemli boyutunu PKK[19] oluşturuyor. Yazar, Türkiye’nin IKBY’deki siyasi aktörlerin PKK’ya karşı Ankara’nın yaklaşımını paylaşmasını istediğini ve bu nedenle Erbil’le yakın ilişkiler geliştirmeye çalıştığını ifade etti.
Khatib, Türkiye’nin de İran gibi Erbil’in Tel Aviv’le[20] ilişkilerinden, Kürt milliyetçiliğinin güçlenmesinden ve bağımsızlık arayışlarından rahatsız olduğunu savundu. Ancak yazara göre İran’ın Kuzey Irak’la ilişkileri Erbil tarafından müdahaleci ve üstenci olarak algılanırken, Türkiye ile IKBY arasında daha işbirlikçi bir ilişki bulunuyor.
Erbil İçin “En Doğal” Seçenek
Khatib, bu koşullar altında IKBY açısından izlenebilecek “doğal yolun” Türkiye ile ilişkileri güçlendirmek olduğunu savundu. Yazara göre böyle bir politika, ABD’nin çekilmesiyle oluşan boşluğun doldurulmasına yardımcı olurken İran’ın Erbil üzerindeki etkisinin de sınırlandırılmasını sağlayabilir. Khatib ayrıca Türkiye ile kurulacak daha yakın ilişkinin, İsrail’le yürütülecek gizli bir işbirliğinin aksine İran tarafından tolere edilebileceğini ileri sürdü.
Türkiye ve İran’ın Ortak Çıkarları
Khatib’in analizine göre Türkiye ve İran’ın Kuzey Irak konusunda bazı ortak çıkarları bulunuyor. Yazar, Ankara[21] ve Tahran’ın[22] komşu ülkelere yönelik Kürt[23] silahlı hareketlerini engellemek, Kürt milliyetçiliğini kontrol altında tutmak ve İsrail’in bölgeyi istikrarsızlaştırabilecek bir nüfuz alanı oluşturmasını önlemek istediğini savundu.
Khatib bu nedenle Amerikan askerlerinin çekilmesinin ardından Irak’ta yalnızca İran’ın nüfuzunun artacağı yönündeki değerlendirmelere karşı farklı bir senaryo ortaya koydu. Yazara göre Türkiye’nin Irak’taki etkisinin artması ve bunun Tahran’ın zımni kabulüyle gerçekleşmesi beklenebilir. Khatib yazısını, ABD’nin bıraktığı boşluğu İran’ın dolduracağını düşünenlerin “Ankara’nın bir sonraki hamlesine dikkat etmesi gerektiğini” belirterek tamamladı.
Kaynaklar: Bu haberin hazırlanmasında şu kaynaklardan derlenen bilgiler kullanılmıştır: Vikipedi, Arab News yazarı Dr. Dania Koleilat Khatib’in “Türkiye Kuzey Irak’ta daha büyük bir rôl üstlenmeye hazırlanıyor” başlıklı analizi, Irak Haber Ajansı (INA), Uluslararası Ticaret Odası (ICC) kararı, IKBY Başbakanı Mesrur Barzani’nin açıklamaları ve İsrail kaynaklarına dayandırılan haberler.
1:Amerika Birleşik Devletleri (ABD), daha yaygın kullanılan adıyla Amerika veya Birleşik Devletler, Kuzey Amerika kıtasında Kanada ve Meksika arasında bulunan bir ülkedir. 50 eyaletin birleşiminden meydana gelen federal anayasal bir cumhuriyet ile yönetilir. Bir federal bölgeye sahiptir ve 9,8 milyon km2 (3,8 milyon sq mi) yüz ölçümü ile dünyanın karasal alan bakımından dördüncü, toplam alan bakımındansa üçüncü en büyük ülkesi ve 334 milyonu aşan nüfusu ile de en kalabalık üçüncü ülkesidir.
2:Irak (Arapça: العراق, romanize: el-'Irāk; Kürtçe: عێراق, romanize: Êraq), resmî adıyla Irak Cumhuriyeti (Arapça: جمهورية العـراق, romanize: el-Cumhūrīyyetü'l-'Irākīyye; Kürtçe: كۆماريى عێراق, romanize: Komarî Êraq), Batı Asya'da yer alan bir ülkedir. Güneyde Suudi Arabistan, kuzeyde Türkiye, doğuda İran, güneydoğuda Basra Körfezi ve Kuveyt, güneybatıda Ürdün ve batıda Suriye ile komşudur. Irak, 438.317 km2 (169.235 mil2) bir alanı kapsamaktadır ve yüzölçümü bakımından dünyanın 58. büyük ülkesi olup, 46 milyonu aşkın nüfusuyla en kalabalık 31. ülke konumundadır.
3:Suudi Arabistan, resmî adıyla Suudi Arabistan Krallığı (Arapça: المملكة العربية السعودية, el-Memleketü'l-Arabiyyetü's-Suûdiyye), Arap Yarımadası'nda bulunan en büyük ülkedir. Kuzeybatıda Ürdün; kuzey ve kuzeydoğuda Irak; doğuda Kuveyt, Katar, Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri; güneydoğuda Umman; güneyde Yemen ile komşudur. Kuzeydoğusu Basra Körfezi ve batısı Kızıldeniz ile çevrilidir. Buraya "iki kutsal caminin arazisi" de denir çünkü İslâm'a göre iki kutsal şehir olan Mekke ve Medine bu ülkededir.
4:Arab News, Suudi Arabistan'ın Cidde, Riyad ve Ad Dammam şehirlerinde yayın yapan İngilizce dilinde bir gazetedir. Gazetenin baş editörü Halid el Mena'dır. Gazetenin merkezi Cidde'de bulunmaktadır.
5:Amerikan-Arap ilişkileri, lobicilik ve Suriye krizi konularında uzmanlaşmış Lübnanlı bir akademisyen, yazar ve düşünce kuruluşu yöneticisidir. 2015 yılında Exeter Üniversitesi'nden Siyaset Bilimi doktorası almıştır. Tezi, Arap Körfezi ülkelerinin ABD'deki lobicilik faaliyetlerini incelemiştir.
6:Kürdistan Bölgesel Yönetimi, Kürdistan Bölgesi veya Irak Kürt Bölgesel Yönetimi, Irak'a bağlı, anayasal düzeyde varlığı olan özerk bir bölgedir. Yaklaşık 40.000 km2den oluşan idari birim; batıda Suriye, doğuda İran, kuzeyde ise Türkiye ile komşudur. Bölgesel yönetimin başkenti Erbil'dir.
7:İran (Farsça: ایران), resmî adıyla İran İslâm Cumhuriyeti (Farsça: جمهوری اسلامی ایران), Batı Asya'da yer alan bir ülkedir. Kuzeybatıda Türkiye ve batıda Irak, kuzeyde Azerbaycan, Ermenistan, Hazar Denizi ve Türkmenistan, doğuda Afganistan, güneydoğuda Pakistan, güneyde Umman Körfezi ve Basra Körfezi ile komşudur. İran, 1.648.195 km2 (636.372 mil2) alanda yaklaşık 92 milyonluk çok etnikli nüfusuyla hem coğrafi büyüklük hem de nüfus bakımından dünyada 17. sırada yer almaktadır. Asya'nın en büyük altıncı ülkesidir ve dünyanın en dağlık ülkelerinden biridir.
8:Mesrur Barzani (Kürtçe: مهسروور بارزانی / Mesrûr Barzanî) (d. 2 Mart 1969) Kürt siyasetçi, Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin başbakanı. Kürdistan Demokrat Partisinin bir üyesidir. Mesut Barzani'nin oğlu ve Kürdistan Bölgesi'ndeki Kürdistan Bölgesi Güvenlik Konseyi eski başkanıdır. 10 Temmuz 2019'da, Kürdistan Parlamentosu'ndaki 97 milletvekilinden aldığı 88 oyla Kürdistan Bölgesel Yönetimi 9. kabinesinin Başbakanı olarak yemin ederek görevine başlamıştır.
9:Saddam Hüseyin Abdülmecid et-Tikriti (Arapça: صدام حسين عبد المجيد التكريتي; 28 Nisan 1937, Selahaddin - 30 Aralık 2006, Bağdat), 1979'dan 2003'te devrilene kadar Irak'ın beşinci cumhurbaşkanı olarak görev yapmış Iraklı bir siyasetçi ve devrimcidir. Daha önce 1968'den 1979'a kadar başkan yardımcılığı ve 1979'dan 1991'e ve daha sonra 1994'ten 2003'e kadar başbakanlık yapmıştır.
10:İsrail (İbranice: יִשְׂרָאֵל; Arapça: إِسْرَائِيل), resmî adıyla İsrail Devleti (İbranice: מְדִינַת יִשְׂרָאֵל, Medinat Yisra'elⓘ), Ortadoğu'da Akdeniz'in güneydoğu kıyısında ve Kızıldeniz'in kuzey kıyısında yer alan ülkedir. 14 Mayıs 1948'de, David-Ben Gurion öncülüğünde Tel-Aviv'de toplanan Yahudi Millî Konseyi kuruluşunu ilan etmiştir.
11:Kürt milliyetçiliği (Kurmanci: Kurdayetî, Sorani: کوردایەتی), Kürtlerde halk olma bilincinin kültürel ve siyasal eyleme yönlendirilmesini ifade eden kavramdır. Kürtlerin çoğunluk olduğu toprakları Kürdistan olarak tanımlayan ve bağımsız bir Kürt devleti kurulmasını savunan siyasi hareket olmakla birlikte, Kürtlerin yaşadıkları topraklarda diğer etnik gruplar ile eşit haklara sahip olmasını, Kürtçenin resmî dil ve eğitim dili olmasını savunan siyasi görüştür.
12:Beyaz Saray (İngilizce: The White House), Amerika Birleşik Devletleri başkanının resmî konutu ve çalışma yeridir. Washington, DC'de yer alan konut, 1800 yılında John Adams'tan bu yana her ABD başkanının ikametgâhı olarak hizmet vermiştir. "Beyaz Saray" aynı zamanda Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Yürütme Ofisi'ne atıfta bulunmak için bir ad aktarması olarak da kullanılmaktadır.
13:Recep Tayyip Erdoğan (d. 26 Şubat 1954, Beyoğlu, İstanbul), Türk siyasetçi, Türkiye Cumhuriyeti'nin 12. ve şu anki cumhurbaşkanı ve Adalet ve Kalkınma Partisi'nin genel başkanıdır. 1994-1998 yılları arasında İstanbul Büyükşehir Belediye başkanı ve 2003-2014 yılları arasında Türkiye başbakanı olarak görev yapmıştır.
14:Donald John Trump (d. 14 Haziran 1946), Amerika Birleşik Devletleri'nin 47. başkanı olarak görev yapan Amerikalı siyasetçi, medya kişiliği ve iş adamıdır. Cumhuriyetçi Parti üyesi olan Trump, daha önce 2017'den 2021'e kadar 45. başkan olarak da görev yapmıştı.
15:Hakan Fidan (d. 17 Temmuz 1968; Ankara), Türk asker, akademisyen, bürokrat, diplomat ve 2023'ten beri mevcut Türkiye dışişleri bakanıdır. Göreve gelmeden önce, 2010 ile 2023 yılları arasında Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) başkanlığı görevinde bulunan Fidan, İsmet İnönü'nün ardından 101 yıl sonra Dışişleri Bakanlığı koltuğuna geçen ikinci asker kökenli kişi oldu.
16:Uluslararası Ticaret Odası (İngilizce: International Chamber of Commerce (ICC); Fransızca: Chambre de commerce internationale (CCI)), dünya çapında 140 ülkenin şirketlerinin temsil edildiği uluslararası örgüttür. Uluslararası Ticaret Odası dünyanın en büyük ve en çok temsil eden iş örgütüdür. Örgütün merkezi Paris'te yer almaktadır.
17:Hürmüz Boğazı (Arapça: مضيق هرمز - Madîk Hürmüz, Farsça: تنگه هرمز - Tange-ye Hormoz), Umman Körfezi ile Basra Körfezi'ni birbirine bağlayan boğazdır. Boğaz, Avesta'da adı geçen iyilik tanrısı Hürmüz'ün adını almıştır. Boğazın kuzey kıyısında İran, güney kıyısında ise Umman toprakları bulunur.
18:Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattı (Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı), Irak'ın kuzeyinden Kerkük çevresinin petrolünü, Adana'nın Yumurtalık ilçesine ulaştıran petrol boru hattı. Irak'ın en büyük petrol ihraç hattıdır. Boru hattı, her iki hükûmetin 27 Ağustos 1973 tarihinde imzaladığı anlaşma ile yapılmaya başlanmıştır.
19:PKK (Türkçe telaffuz: /peːkaːkaː/ veya /peːkeːkeː/) veya tam adıyla Partiya Karkerên Kurdistanê (Türkçe: Kürdistan İşçi Partisi), Türkiye'nin doğu ve güneydoğusu, Irak'ın kuzeyi, Suriye'nin kuzeydoğusu ve İran'ın kuzeybatısını kapsayan bölgede özyönetim kurmayı amaçlayan ve bu amaçla söz konusu topraklara sahip olabilmek için askerî hedeflere, köy korucularına ve sivillere karşı saldırılar düzenleyen yasa dışı ayrılıkçı bir silahlı örgüttür
20:Tel Aviv-Yafa veya kısaca Tel Aviv (İbranice: תֵּל־אָבִיב-יָפוֹ, romanize: Tel Aviv-Yafo, Arapça: تل أبيب, TalʼAbīb), İsrail'in Guş Dan metropol bölgesinin en kalabalık şehridir. İsrail'in Akdeniz kıyısında yer alan ve 601.995 nüfusa sahip olan şehir, ülkenin ekonomik ve teknolojik merkezi ve küresel bir yüksek teknoloji merkezidir.
21:Ankara, Türkiye'nin bir ilidir. Resmî olarak 13 Ekim 1923'ten beri Türkiye'nin başkentidir. Türkiye'nin nüfus bakımından en büyük ikinci ilidir. 2024 yılı sonu itibarıyla ilin nüfusu 5.864.049 kişidir. İle bağlı 25 ilçe ve bu ilçelere bağlı 1.425 mahalle bulunmaktadır. İl genelinde nüfus yoğunluğu kilometrekare başına 228'dir. Nüfuslarına göre şehirler listesinde belediye sınırları esas alınarak yapılan sıralamada göre dünyada 57. sırada yer almaktadır.
22:Tahran (Farsça: تهران), İran'ın başkenti ve en büyük şehridir. Aynı zamanda Tahran eyaletinin başkenti ve Tahran İlçesi ile Merkez Bölgesi'nin idari merkezidir. Şehirde yaklaşık 9 milyon, metropol alanında ise 16,8 milyonluk nüfusuyla Tahran, İran ve Batı Asya'nın en kalabalık şehridir, Kahire'den sonra Orta Doğu'nun en büyük ikinci metropol alanıdır ve dünyanın en kalabalık 24. metropol alanıdır.
23:Kürtler (Kürtçe: کورد, Kurd), doğuda Zagros Dağları'ndan batıda güneydoğu Toros Dağları'na ve güneyde Hemrin Dağları'ndan kuzeyde Kars-Erzurum platolarına kadar uzanan coğrafi bölgede yoğun yaşayan, tahminlere göre dünyada yaklaşık 20-45 milyon nüfusa sahip olan İranî bir halktır.
