Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi’nin (GETAD) taslak çalışmaları sürüyor. Sabah’tan Önder Yılmaz’ın haberine göre, sistemden yararlanmak için hanenin toplam gelirinin en düşük emekli aylığı olan 23 bin 552 TL’nin altında olması öngörülüyor. Bu sınırın üzerinde geliri bulunan hanelere destek verilmesi planlanmıyor.
Vatandaşlık Maaşı Nedir?
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi, hane geliri belirlenen seviyenin altında kalan ailelerin gelirini belirli bir düzeye tamamlamayı amaçlayan bir sosyal yardım modeli olarak tasarlanıyor. Sistemin kapsamı, yardım koşulları ve ödeme yöntemlerine ilişkin çalışmalar devam ediyor.
Yardım Hangi Kalemleri Kapsayacak?
Taslak çalışmada desteklerin elektrik, doğal gaz, barınma ve yakacak yardımını içeren konut desteği, çocuk yardımı, kira ve abonelik faturası desteği ile gıda yardımı başlıklarında verilmesi öngörülüyor. Yardım miktarının, hanelerin gelir durumuna göre kademeli biçimde belirlenmesi üzerinde duruluyor.
Gelir Durumu Nasıl Belirlenecek?
İhtiyaç sahibi hanelerin gelirlerinin tespitinde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının elindeki verilerden yararlanılması planlanıyor. SGK[1], Gelir İdaresi Başkanlığı, banka hesap hareketleri ve tapu kayıtları gibi kaynaklardan elde edilen bilgiler de değerlendirmeye alınacak. Bu kapsamda kişilerin maaşları, kira ödeyip ödemedikleri, çocuk sahibi olup olmadıkları, tek başlarına yaşayıp yaşamadıkları ve sürekli yardıma ihtiyaç duyup duymadıkları incelenecek.
Emekliler de Sistemden Yararlanabilecek
GETAD kapsamında emeklilerin de desteklerden yararlanması değerlendiriliyor. Yaşlı nüfusun ihtiyaçlarının ödeme programında öncelikli olarak dikkate alınması, sürekli hastalığı bulunan ve bakıma muhtaç kişilere de öncelik verilmesi öngörülüyor.
Yardım Tutarı Nasıl Belirlenecek?
Taslak çalışmada, hane gelirinin 23 bin 552 TL olduğu, başka gelir bulunmadığı ve hanenin kirada yaşadığı durumda kira yardımı yapılması örnek olarak ele alınıyor. Metropollerde[2] kira desteğine öncelik verilmesi üzerinde duruluyor. Erzurum, Sivas, Ardahan ve Kars gibi soğuk iklim koşullarına sahip illerde ise doğal gaz ve diğer enerji giderlerine yönelik desteklerin öne çıkması bekleniyor.
2026 yılı için sosyal yardımların toplam tutarı 917 milyar TL olarak hesaplanırken Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın bunun 388 milyar TL’lik bölümünü yurttaşlara ulaştırdığı belirtiliyor. Devletin 67 ayrı yardım kalemi üzerinden sosyal destek sağladığı aktarılıyor.
2,5 Milyon Haneye Destek Gündemde
Etki analizi çalışmalarında ihtiyaç sahibi hane sayısının 2,5 milyona, toplam yardım tutarının ise 1,5 trilyon TL’ye ulaşabileceği değerlendiriliyor. Bu rakamlar, sistemin taslak aşamasındaki çalışmalara dayanıyor.
Ödemeler 2027’nin İlk Çeyreğinde Başlayabilir
Sistemin ilk olarak pilot bölgelerde uygulanması planlanıyor. Pilot illerin 2026 yılının aralık ayına kadar belirlenmesi, ödemelerin ise 2027 yılının ilk çeyreğinde başlaması öngörülüyor. Pilot uygulama sırasında sistemin işleyişinin izlenmesi ve belirlenen aksaklıkların giderilmesinin ardından desteğin 2027 yılı içinde tüm illere yaygınlaştırılması hedefleniyor.
İstihdama Katılımı Engellemeyecek
GETAD’ın istihdamı ve işgücüne katılımı engellemeyecek biçimde tasarlanması planlanıyor. Sistemin yasal altyapısı için önümüzdeki süreçte Meclis’e bir yasa teklifi sunulması bekleniyor.
Başvurular Nasıl Yapılacak?
Destekten yararlanmak isteyenlerin oluşturulacak merkezî sisteme kayıt olması gerekecek. Başvuruların e-Devlet ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları üzerinden alınması planlanıyor. Başvuruların elektronik sistem üzerinden otomatik olarak sonuçlandırılması öngörülüyor.
Hane Geliri Her Ay Kontrol Edilecek
Destek programına kabul edilen yurttaşların hane gelirlerinin her ay elektronik sistem üzerinden kontrol edilmesi planlanıyor. Gelirinde artış tespit edilen hanelerin destek programından çıkarılması öngörülüyor.
Vatandaşlık Maaşı Kartı Verilecek
Destek alacak yurttaşlar için “vatandaşlık maaşı kartı” çıkarılması planlanıyor. Yardım ödemelerinin bu kartta toplanması, desteğin bir bölümünün nakit olarak çekilebilmesi öngörülüyor. Kart aracılığıyla gıda ve temizlik ürünleri gibi temel ihtiyaçların indirimli olarak karşılanabilmesi de taslakta yer alan uygulamalar arasında bulunuyor.
Kaynaklar: Cumhuriyet, Vikpedi.